गोपाल भुसाल ( अभिलाषी )
दाङ तुलसीपुरबाट सल्यान हुदै रुकुमसम्म पुग्ने पक्की सडक निर्माण भएको छ । त्यस सडक खण्डको तुलसीपुरबाट करिब दश किलोमिटर उत्तरतिर लागेपछि हरनेटी भन्ने ठाँउ आँउछ , हरनेटीबाट तेर्छो–तेर्छो उकालो गर्दै करिब तीन किलोमिटर चढेपछि चुरेडाँडा भन्ने ठाँउ आँउछ, यहाँसम्म पुग्नलाई जीप हिड्न सक्ने सडक बनेको छ । यस चुरे डाँडाबाट करिब २ किलोमिटर गोरेटोबाटो हिडेपछि चमेरे गुफा आँउछ । अल्गो लेकको बीचोबीच भागका अवस्थित यो चमेरे गुफालाई वरिपरि ठूला चट्टान पहरोले छोपेको छ । त्यस पहराको पनि बीच भागमा करिब तीन मिटर उचाइ दुइ मिटर चौडाइ बराबारको प्वाँल ( दुलो )छ । त्यसभित्र जाँदा विशाल चमेरे गुफा छ । त्यस गुफाभित्र ३ वटा ठूला ठूला ओडारहरु रहेका छन् ।
हिड्ने बाटो नै छैन, दिउसोको टाठो घाममा पनि थोरै भित्र छिरेपछि रात हो कि दिन छुट्याउनै सकिदैन । निकै अध्याँरो रहेछ । तर एक दुइ वर्ष यता फलामे ग्रीलको रेलिङ पिलर बनाएर भित्रसम्म हेर्न सकिने गरि भ¥याङहरु बनाइएको रहेछ । सोलार सिस्टमको थोरै बत्तीको टिलीपिली उज्यालो भएपनि पर्याप्त छैन । त्यहाँका कुना कन्दराहरु मसिनो गरि हेर्नका लागि टर्च लाइट नै बोकेर जानुपर्छ । अहिले गुफाको द्वारनिर ग्रीलको ढोका ( गेट ) बनाइएको छ । गेटको भित्र बाहिर शिवजीको दुइवटा मूर्ति राखिएको छ । गेटमा ताला लगाउने प्रबन्ध मिलाइएको छ । विदाका दिनहरुमा करिब एक सय जना मानिस दैनिक यो गफा हेर्न आउने गर्दछन् । अघि पछि भने पन्ध्र बीस जना आउने गरेको गाँउले बताँउछन् । गुफाको संरक्षण र विकासको लागि अहिले सिद्ध चमेरे गुफा संरक्षण समिति भन्ने संस्थाले गरिरहेको छ । यस संस्थाले एउटा कर्मचारी राखेर हेर्न आउनेबाट प्रतिव्यक्ती रु पन्ध्र रसिद काटेर हेर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । एक्लै भित्र हेर्न जाँदा डरलाग्दो पनि छ । बनाएको भ¥याङ भन्दा अनेत्रबाट हिड्न खोज्दा छाङ्गा जस्ता प्वाँलमा खसिने संभावना पनि छ ।
तुल्सीपुर शहरको लागि खानेपानीको मुख्य श्रोत यहिबाट लगिएको छ । निकै भिरोलो यस लेकमा प्रशष्ट पानी भएकोले बीच बीचका साना गाँउबस्तीका पाखा पखेराहरुमा चैत्र बैशाखको धुपमा पनि तरकारी खेतिको हराबरा देख्न पाइन्छ । गुफा रहेको लेकको फेदीदेखि चुचुरोसम्म भरिलो वन जंगल छ । चट्टान धेरै भएकोले जंगली फलपूmलका रुख बुट्यान झाडी, पोथ्रा, लता लहराले भरिएको छ । साना साना खोल्सा चिराहरुमा पानीका कलकल मूलहरु बगेका छन् । जुनेली, कोहेली,न्याउली, ढुकूर , चमेरा, काफल पाक्यो र अनया नाम नचिनेका साना फ¥याक फुरुक गर्ने रङ्गीविरङ्गी चराहरुको रुवरले लेक पखेरा गुन्जीरहेको सुनिन्छ । किरा भमरा, पुतलाीहरु यत्रतत्र खुशीले नाँचिरहेका देखिन्छन् । सुरुमै कवि दार्शनिक खालका मानिसको लागि त सुन्दर विचारको स्फूँरण प्रवाह बग्ने, भावुक बनाउने देखियो । अझ त्यहाँबाट दक्षिण तर्फको दृृष्टिपात गर्दा दाङ तुल्सीपुर पर्सेनी, विजौरीको शहरीबस्ती, हलवार,खाद्रे वनरी र अन्य दाङको मैदानी बस्ती झनै सुन्दर देखिन्छ । शितल स्वच्छ हावा, मिठो विशुद्ध पानीको मजा त लेख्नै पर्दैन । त्यहाँ पुग्ने पारखीको प्रत्यक्ष अनुभव छ ।
गुफा भर्खरसम्म चर्चामा आउन थालेको हो । किन कि यो निकै विकट लेकको बीचमा छ । करिब विसं २०५२ तिरबाट यो गुफा स्थानीयस्तरमा चर्चामा आउन थालेको हो । विसं २०५७ सालबाट मात्र पत्रपत्रिका एफएम रेडियोबाट राष्टिय स्तरमा चर्चा शुरु भएको हो । यति ठूलो गुफा सायद नेपालभित्र कतै छैन होला , अन्य जिल्लाहरुका साना साना गुफाहरुको प्रचार प्रसार धेरै सुन्ने गरिन्छ । बसका बस रिर्जव गरेर हेर्न पनि गइन्छ । तर दुखका कुरा बत्तीमुनिको अध्याँरो भने झै आफ्नै जिल्लाभित्रको विशालकाय गुफा धेरै ओझेलमा परेको देखियो । यहाँ तक कि प्रत्येक साल दाङ जिल्लामा सांस्कृतिक प्राकृतिक संरक्षण गरौ पर्यटन विकासमा जोड दिउँ भन्ने जस्ता नारा दिएर महोत्सव हुने गर्दछन् । तर यो गुफाको फोटो समेत महोत्सवमा राखेको पाइदैन । गाविस जिविसले यसको विकासको लागि खासै लगानी गरेको देखिएन । यो क्षेत्रभित्र एक दुइ वर्ष पहिलेसम्म हलवार गाविस अन्तरगत पर्दथ्यो, अहिले सीमाक्षेत्र बिस्तार गरेपछि तुल्सीपुर नगरपालिकाभित्र पर्दछ ।
गुफा क्षेत्र शहरी प्रदुषणमुक्त, बातावरणीय , प्राकृतिक दृष्टीले हेर्न लायक, व्यस्त जीवनका शहरी उद्योगपति व्यापारी कर्मचारी
