हेमन्त केसी
जाजर को ट, २२ भदौ ।
जाजरकोटको  दुर्गम गाउँमा उपचार अभावले एक हप्तामा तीन सुत्के र ीको  मृत्यु भएको  छ । जिल्लाका झार्पा, र ग्दा र  दह गाविसका सुत्केर ीको  उपचार  नपाउँदा मृत्यु भएको  हो  । मृत्यु हुने हरु सडक सञ्जाल र  स् वास् थ्य संस् थाको  पहुँच नभएको  वस् तीका हुन । जिल्लाका अधिकांश वस् ती स् वास् थ्य संस् थाको  पहुँचभन्दा निकै  टाढा भएका कार ण उपचार को  अभावमा धे र ै  शिशु र  आमाको  मृत्यु हुने  गर े को  छ । स् वास् थ्य संस् था टाढा भएकै  कार ण नियमित गर्भ पर ीक्षण गर्न नसकिएको  दुर्गम क्षे त्रका महिला बताउँछन् । यहाँका अधिकांश दुर्गम गाउँमा सञ्चार माध्यमको  पहुँच पनि नभएको  अवस् था छ । फो न गर्नका लागि घन्टौ ं हिँड्नुपनेर्  बाध्यता छ ।sutkeri

बिहानै  हिँड्दा बे लुका मात्र स् वास् थ्य संस् था पुग्ने  अवस् था छ । स् वास् थ्य संस् था पुगे  पनि औ षधि नपाउँदा स् थानीय औ षधि पसलकै  भर  पर्दा निकै  तनाव हुने  गर े को  र ग्दा ध्यार गाउँका शे र बहादुर  ध्यार ले  बताउनुभयो  । गम्भीर  बिर ामीलाई पर्याप्त स् ट्रे चर  नहुँदा निगालाबाट निर्माण गरि एको  डो को  काटे र  त्यसै मा बो की घन्टौ ं लगाएर  स् वास् थ्य संस् थामा लानुपनेर्  बाध्यता र हे को  ध्यार ले  बताउनुभयो  ।

दुर्गम गाउँमा सञ्चार माध्यमको  पहुँच नहुँदा कुन कार्यक्रम कति बे ला हुन्छ के ही थाहा नहुने  गर े को  दहका हिमाल घर्तीले  बताउनुभयो  । गर्भवती भए पनि नियमितरुपमा गर्भ जाँच नै  नगनेर्  गर े को  पाइएको  छ । गर्भवतीले  चार  पटकसम्म गर्भ जाँच गर ाउनुपर्छ । यसबीचमा नियमितरुपमा आवश्यक पनेर्  फलफूल, गे डागुडी अनि आयो डिनयुक्त नून प्रयो ग गर्नुपनेर्  भए पनि यी गरि बीका कार ण उपभो ग गर्न नपाइएको  महिलाहरु बताउँछन ।

‘बिहानबे लुका पे टभरि  खाना पाए त कति खुशी हुने  थियौ ं, कहाँको  पौ ष्टिक तत्व ?’– झार्पा– ५ की सुमित्रा बुढाले  प्रश्न गर्नुभयो  । जिल्लाका दुर्गम गाविसमा सात महिनाभन्दा बढी खाद्यान्न अभाव हुन्छ । पुरुष कमाइ गर्न भार त लाग्नुपनेर्  र  महिला तथा बालबालिका मात्र घर मा बस् दा सबै  भएभर को  काम र  छिमे कीको  सहयो ग सबै  गर्नुपनेर्  भएकाले  सो चे को  कुर ा कहिल्यै  पूर ा नभएको  दुर्गम क्षे त्रका महिला बताउँछन् ।sutkeri

गर्भवतीले  निस्शुल्क आइर न चक्की सर कार ी स् वास् थ्य संस् थामा कहिल्यै  पाउँदै नन् र  त्यहाँ हुन्छ भन्ने  पनि थाहा नभएको  नायकबाडा धुमाकी कालिका चलाउने ले  बताउनुभयो  । ‘शर ीर मा एक जो र  नयाँ कपडा लगाउन पाए त कति खुशी हुने  यहाँका महिलालाई माछा, मासु खानका लागि ठूला चाडपर्वकै  मुख ताक्नुपनेर्  अवस् था छ’– भगवती गाविस फम्दाकी डिल्लीमाया ने पालीले  दुस्खे सो  व्यक्त गर्नुभयो  ।

दुर्गमका स् वास् थ्य संस् थामा नियमित औ षधि पनि नहुँदा स् थानीयबासीले  सर कार ी स् वास् थ्य संस् थाभन्दा निजी मे डिकलको  भर  पर्नुपनेर्  बाध्यता र हे को  खगे नको ट– ५ का र ामप्रसाद खत्रीले  आक्रो श पो ख्नुभयो  । उहाँले  भन्नुभयो – ‘हामी बसे को  ठाउँबाट स् वास् थ्य चौ कीमा जान र  आउन मात्र छ घण्टाभन्दा बढी हिँड्नुपर्छ, कसर ी उपचार  सम्भव छ, त्यसै ले  हामी नजिकै को  औ षधि पसलमा गएर  भए पनि महंगो  से वा सुविधा लिन बाध्य भएका छौ ं ।’

दुर्गम गाउँमा अहिले  पनि दे वीदे वता रि साउने  डर ले  सुत्के र ीलाई नौ  दिनसम्म गाईभंै सीका गो ठमा र ाख्ने  चलनले  सुत्के र ी र  नवजात शिशुको  अवस् था नाजुक बन्ने  गर े को  छ । सुत्के र ीलाई दही, दूध, घिउ दिएमा दे वीदे वता रि साउने  भन्दै  नौ  दिनसम्म नदिने  र  कसै ले  पनि सुत्के र ीलाई नछुने  भएका कार ण अधिकांश सुत्के र ीको  अकालमै  ज्यान जाने  गर े को  छ ।।